En çok kullandığımız kelime ve herkesin üzerinde durduğu bir konu yine herkesin de şikayet ettiği bir konu israftır. İlkokul çocuklarına tarif eder gibi tarif edersek İsraf İnsanın sahip olduğu nimetlerin gereksiz ve aşırı tüketilmesidir. Dinimizde de en kısa ifade ile, “İsraf haramdır.” Bile bile haramda ısrar etmek (Allah korusun) insanı imandan eder. Hatta bir ayet-i kerimede “Yiyin, için ve israf etmeyin. Çünkü O (Allah) israf edenleri sevmez.” Hatta peygamberimiz , “abdest alırken evinizin önünde akan bir dereden dahi olsa suyu israf etmeyin” buyurmuşlardır.
Hocam bunu hepimiz biliyoruz, şimdi bunun sırası mı diyenleriniz olabilir. Çoğu zamanda bu konu ile ilgili hemen hemen herkes ahkam keser konuşur ama sonuç yine değişmez ve biz israf etmeye devam ederiz. Hatta biz de bir atasözümüz var “Kimi yer kimi bakar, kıyamet ondan kopar” diye. Kimileri çok yemeden obezite olur kilo vermek için milyonlar harcar, kimi de çöpten ekmek ve yiyecek toplamaya çalışarak hayatiyetini devam ettirmeye çalışır. Hatta biz de yine güzel bir söz var; ”Aç ne yemez, tok ne demez” diye. Bu gerçek de hiç değişmez.
Konuya gelecek olursak, önceki gün bir habere rastladım ve dünyada yapılan israfı Birleşmiş Milletlerin rakamları ile gözümüzün içine sokuyordu. Bu rakamlara bakınca dünyada açlığın değil israfın ve verilen nimetlere karşı şükürsüzlüğün olduğunu gördüm. Buyurun size israfla ilgili alıntıladığım anekdotlar.
Ülkemizde yılda kişi başına 93 kilogram, toplamda 7 milyon 700 ton gıda çöpe gidiyormuş. Bir yılda yapılan ekmek israfı ile ülkemize 500 adet okul yapılabiliyormuş. Biz bunları yaparken dünyanın dört bir yanında insanlar susuzluk ve açlıktan can veriyor bunu da unutmayalım.
Birleşmiş Milletlerin araştırmalarına göre içinde ülkemizin de bulunduğu bazı ülkelerde son on yılda 10 milyar ton gıda çöpe gidiyor.
Birleşmiş Milletlerin hazırladığı 2021 “Gıda İsraf Endeksi Raporu’na” göre dünyada her yıl 931 milyon ton gıda israf ediliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve ortak kuruluşu WRAP tarafından hazırlanan Gıda İsrafı Endeks raporu 2021’e göre evler, dükkanlar ve restoranlar arasında üretilen gıdanın %17 si hiç kullanılmadan çöpe atılıyor. Tedarik zincirinde yaşanan gıda kaybıyla birlikte toplam gıdanın 1/3 ü hiçbir zaman tüketilmeden israf oluyor. (Neden kıtlık olduğunu anladınız mı?) Yani daha sofraya gelmeden ürettiğimizin üçte biri yok oluyor. Bu nasıl iş se!
Bu israf sadece zengin ülkelerde mi oluyor? Yooo hayır, aksine yoksul ülkelerde de azımsanamayacak kadar israf oluyor. BM verilerine göre. Hem aç geziyor hem de israf ediyorsunuz. Yani bu ne perhiz bu ne turşu misali.
Bugün dünya üzerinde ülkemizde yaşayan nüfusun üç katı kadar insan gıda güvensizliği yaşıyor. Yani yediği gıdadan emin olmayan ve güven vermeyen şeyleri yiyen insan sayısı 238 milyonmuş.
Bu kadar israfa rağmen 48 ülkede acil gıda yardımına ihtiyaç duyan insan sayısı geçen yıla göre %10 artmış durumda. Her yıl artan israf ve yine her yıl acil gıdaya ihtiyacı olan insan sayısında da artış.
Kişi başına en fazla gıda israfının yapıldığı ülkeler sıralamasında “israf haramdır” diyen insanların yaşadığı ülkemiz üst sıralarda yer alıyor. Üstte de verdiğim rakamları tekrar hatırlayalım isterseniz. Geçen yıl ülkemizde kişi başına 93 kilogram toplamda da 7 milyon 700 bin ton gıda israf edilmiş. Yani çöpe atılmış. Bunun yanında bu gıdaların hazırlanması için harcanan emek, enerji ve diğer harcamalar burada yok. Onları da katarsanız israfın boyutlarını düşünün.
Ülkemizde her gün 4 milyon 400 bin ekmek çöpe atılıyormuş. Günde bir kişi bir ekmek yese bu demektir ki 4 milyon 400 bin kişinin yiyeceği ekmek çöp oluyor. Bir ekmek ortalama 400 gram olsa çöpe atılan ekmek 1 milyon yedi yüz altmış bin kilogram. Bu da yılda 642 milyon 400 bin kilogram demek oluyor. Ne diyeyim yazıklar olsun bize.
Çöplerdeki atıkların %52 sini gıdalar oluşturuyormuş. Ekmek israfı daha fırında başlıyor ve 3 milyon ekmek daha fırından çıkmadan fırın aşamasında israf ediliyormuş. Bunu sırayla evler, Personel ve öğrenci yemekhaneleri, oteller ve lokantalar takip ediyor.
En çok kayıp meyve ve sebzelerde yaşanıyor. Üretilen sebze ve meyvenin %50 si kayıp oluyor. Ne diyeyim sadece içimden “YUH” olsun diyorum. Yediğimiz sebze ve meyveler üretilenin sadece yarısı, gerisi mi? Ne olacak gözümüze dizimize duruyor. Daha sonra israf etmede içecek sektörü ve onu takip eden hizmet sektörü geliyor. Yani yaptığımız hizmeti bile israf ediyoruz. PES doğrusu.
Biliyorum kafanızı epey ütüledim ama bir iki satırla bitireyim. Bunu da söylemesem olmaz. İsrafın haram olduğuna inanan insanların çoğunlukta olduğu ülkemiz burada da adına yakışanı yapmış ve ülkemiz 214 dünya ülkesi arasında israf konusunda başa güreşmiş ve 15. Sırayı almış. Allah bizim belamızı verir de nasıl verir bilemeyiz.
Kalın sağlıcakla…
