Yarım asır önce yaşanan gerçek bir vakadır Stanford hapishane deneyi.
ABD, Stanford Üniversitesi Psikoloji Bölümü Profesörü Philip Zimbardo, her insanın gerekli şartlar oluşursa ve kontrolsüz güç verilirse zalimleşebileceğini göstermek için iki haftalık planlanan fakat işlerin kontrolden çıkması üzerine 6. gün sonunda profesör tarafından sonlandırılan zorlu bir deney hatta deneyden öte adeta bir canlandırma planladı.
Stanford hapishane deneyi, mahkum veya gardiyan olmanın psikolojik etkileriyle ilgili bir incelemeydi. Deney, Stanford Üniversitesi'nde psikolog olan Philip Zimbardo liderliğindeki bir grup araştırmacı tarafından 1971 Ağustos ayında üniversitede kimsenin olmadığı yaz tatili sırasında gerçekleştirildi. Yetmiş kişi arasından yirmi dört lisans öğrencisi erkek aday yazı tura ile gardiyan ya da mahkum rollerini oynamak üzere seçildiler. Seçilen aday öğrenciler Stanford psikoloji binasının bodrum katındaki gerçeğini aratmayacak türde dekore edilmiş parmaklıklar ardına, bu sahte hapishaneye yerleştirildiler. Denek olarak kullanılmayı kabul eden bu öğrencilere iki hafta için bir miktarda para ödemeyi vaat eden Zimbardo, mahkumların, gardiyanların emirlerini dinleyip dinlemediklerini; gardiyanların ise tavizsiz şekilde mahkumlara karşı sert ve aşağılayıcı tutum ve davranış içinde olmalarını kamera ile sürekli gözlemledi. Zimbardo'nun deneklerin özellikle de gardiyanların çığrından çıktığını görmesine rağmen, deneyi sonlandırmak yerine devam ettirdi. Kendisi dahil herkesin rolüne iyice kaptırdığından emin olduktan sonra Zimbardo altıncı günün sonunda deneyi istemeyerek de olsa sonlandırdı.
ABD 16. Başkanı Abraham Lincoln'e göre; "İnsanın asıl karakteri eline güç geçtiğinde ortaya çıkar."
Zimbardo'nun ünlü Stanford hapishane deneyi, önceki fakülte arkadaşı Stanley Milgram'ın 1961'de Yale Üniversitesi'nde gerçekleştirdiği Milgram deneyi ile de mukayese edilir.alıntı -Tarkan Deniz
